Biblioteka

Początki Biblioteki Seminaryjnej sięgają 1075 roku. Wówczas to w Płocku zostało utworzone biskupstwo. Najprawdopodobniej pierwsi biskupi dali początek księgozbiorowi.

Jego znaczny rozwój przypada na lata rządów diecezją biskupa Aleksandra (+1156). Wtedy biblioteka wzbogaciła się o Ewangelię wg św. Marka z glossami: marginalną Strabona i interlinearną Anzelma z Laon.

Od wieku XIII oprócz ksiąg biblijnych i liturgicznych, do księgozbioru płockiego napływają kodeksy prawa zarówno kanonicznego jak i rzymskiego. Na uwagę zasługuje kodeks, który zawierał Summę Gofreda de Trano i Ordo iudiciarius Tankreda. W nim po 1279 roku umieszczono na dodatkowych kartach pergaminowych odpisy kilkudziesięciu dokumentów dotyczących diecezji płockiej.

Interesujący dar miał miejsce dnia 30 lipca 1359 roku, kiedy to, elekt płocki Imisław nabył od papieskiego bibliotekarza Antoniego de Sexto kodeks znanego liturgisty Duranda "Rationale divinorum oficiorum".

Kolejne wieki przynoszą dalszy rozwój księgozbioru. Wśród licznych ofiarodawców byli biskupi, kanonicy oraz zamożniejsi studenci studiujący w Bolonii, Padwie, Paryżu, Rzymie, Awinionie i Pradze. Choćby na początku XIV wieku podkomorzy Mazowsza Jędrzej darował Bibliotece oprawiony graduał z nutami na czterech liniach. Dzieło to jest ciekawe z tego względu, że tuż pod hymnem rezurekcyjnym Świętosław z Wilkowa zapisał najstarszą znaną polską pieśń wielkanocną "Chrystus zmartwychwstał jest". Dalej w roku 1354 magister prawa Jędrzej, kantor płocki, ofiarował Bibliotece osiem znakomitych dzieł prawniczych.

Wśród ksiąg liturgicznych pochodzących z XIV wieku znalazł się mszał "Missale vetus". Warto zaznaczyć, iż w kalendarzu zostali umieszczeni święci polscy. Rękopis ten informuje nas o sposobie prowadzenia nabożeństw w Płocku, między innymi odprawiania rezurekcji. Z tego samego okresu pochodzi "Stella chori Plocensis".

Należy podkreślić, że w Płocku, na przełomie XIV i XV wieku, istniało skryptorium. O jego funkcjonowaniu świadczy powstały w 1403 roku brewiarz płocki, napisany przez kapłana Szczepana z Sierpca. Trzy lata wcześniej Mikołaj - kopista płocki, syn Stanisława z Płocka, przepisał pontyfikał płocki. Zaś w latach 1396 - 1404 kleryk Paweł, syn Jana z Łuniewa, skopiował duże dzieło prawnicze Boyka i osiem kodeksów innych kanonistów.

Odkrycie i rozpowszechnienie druku przyczyniło się do szybkiego rozwoju w dziedzinie literatury. Do zbiorów Biblioteki w XVI wieku trafiło wiele prywatnych księgozbiorów duchowieństwa płockiego. Kustosz Mikołaj Bartnicki podarował wówczas Bibliotece Katedralnej 15 pozycji książkowych. Wśród szesnastowiecznych ofiarodawców należy wymienić także biskupa Erazma Ciołka (+1522). W 1517 legował on kapitule graduał który był przeznaczony do części oficjum mszalnego. Po śmierci biskupa Erazma Ciołka zgodnie z jego ostatnią wolą część księgozbioru została przywieziona w 1522 roku z siedziby biskupiej w Pułtusku do Płocka. Księgozbiór ten zawierał dzieła teologiczne i filozoficzne ale większość stanowiły pozycje prawnicze. Wiadomo, że do II wojny światowej z darowizny biskupa Erazma Ciołka zachowały się 42 księgi w tym 21 inkunabułów, 18 starych druków i 3 woluminy.

Pod koniec XVI wieku Bibliotekę wzbogacił księgozbiór biskupa płockiego Piotra Dunin Wolskiego. Należał do najznakomitszych w Polsce, w XVI w. Testamentem z dnia 1 stycznia 1590 r. podarował go na własność Collegium Maius i płockiej Biblioteki Katedralnej. Na całość darowizny składało się 79 dzieł w 134 woluminach.

Darowizna bp. Wolskiego zawierała całościowe wydania Pisma św. ; "Bibliorum Sacrorum" czy "Bibliorum Quatuor linquarum". Oprócz całościowych wydań Biblii księgozbiór zawierał fragmenty ksiąg Starego i Nowego Testamemtu w mszałach np. "Missale Gneznense". Księgozbiór zawierał także komentarze do trudniejszych fragmentów Biblii,np. "Commentarium in evangeliam sancti Marci" czy "Commentarium in concondantiars evangeliorum". Księgozbiór zawierał także dzieła greckich i łacińskich Ojców Kościoła tj.: św. Atanazego, św. Chryzostoma, św. Grzegorza z Nyssy, św. Bazylego, św. Ambrożego, św. Augustyna, św. Hieronima, św. Grzegorza Wielkiego. Darowizna obejmowała także księgi liturgiczne z których większą część stanowiły mszały. Choć darowizna biskupa Wolskiego, która trafiła do Płocka stanowiła niewielką część całego księgozbioru jaki zgromadził, to była ona cennym nabytkiem dla Biblioteki Katedralnej.

W następnych stuleciach liczba ksiąg nie wzrastała - wręcz przeciwnie - malała głównie na skutek najazdu szwedzkiego w 1655 roku, a zwłaszcza w roku 1705. Wówczas wiele cennych rękopisów zostało przez najeźdźcę wywiezionych.

W połowie XVII wieku Płocka Biblioteka Katedralna powiększyła się o bogaty księgozbiór biskupa Stanisława Łubieńskiego (1573 - 1640). Biskup Łubieński zgromadził znaczną liczbę dzieł z różnych dziedzin. Jego księgozbiór był przechowywany na zamku pułtuskim. Notą testamentalną zapisał go kapitule płockiej. Biblioteka miała być przewieziona do Płocka po śmierci Biskupa. Księgozbiór nie trafił jednak do Płocka, pozostał dalej w Pułtusku i w czasie wojen napoleońskich na początku XIX wieku uległ zniszczeniu.

W 1777 roku spisano szczegółowy katalog, który podawał, że Biblioteka liczyła 643 dzieła w 843 tomach. W roku 1804, po usunięciu przez rząd pruski dominikanów, znaczna część ich biblioteki została włączona do Biblioteki Katedralnej. W darowiźnie zachowały się księgi po braciach Goślickich z Goślic Wielkich, po biskupie poznańskim Wawrzyńcu (+1607) oraz po ojcu Cyprianie Stefanowskim, przeorze Dominikanów płockich z drugiej połowy XVII wieku. Księgozbiór ojca Cypriana liczył 120 tomów. Biblioteką wówczas opiekowali się księża misjonarze. Kiedy rząd rosyjski w 1864 roku skasował ich zakon, opiekę nad biblioteką przejęli księża diecezjalni. W 1867 roku Bibliotekę wraz z seminarium przeniesiono do klasztoru poreformackiego. W tym czasie Biblioteka przyjęła księgozbiór po Bernardynach w Skępem i Przasnyszu oraz po Reformatach w Zarębach Kościelnych. W połowie XIX wieku Biblioteka otrzymała nowe półki a następnie powiększyła się o nowe pozycje po śmierci prałata Franciszka Grabowskiego, a także księdza kanonika Ignacego Smoleńskiego. Klerycy Seminarium Duchownego mieli dostęp do księgozbioru katedralnego. W celach naukowych alumni mogli korzystać z biblioteki znajdującej się w gmachu Seminarium. Około 1870 roku księgozbiór seminaryjny uporządkowali profesorowie seminarium. Kilkanaście lat później, w 1885 roku, zbiór został skatalogowany. Właśnie wtedy Biblioteka Seminaryjna powiększyła się o kilka tysięcy pozycji dzięki darowiznom biskupa Michała Nowodworskiego (+1896), kanonika Gracjana Rzewuskiego z Raciąża (+1897), prałata Józefa Pawłowskiego (+1902), księdza Alfonsa Rzyźniewskiego (+1902), prałata Aleksandra Zaręby (+1907).

W latach 1917 - 1921 Bibliotece legowali swoje zbiory księża: Jan Piotrowski (+1917), Tomasz Żółtowski (+1920), Stanisław Podczaski (+1920), Marian Chaciński (+1921), a także ksiądz kanonik Józef Michalak, ksiądz kanonik Kajetan Śmiechowski, ksiądz Klemens Grefkowicz oraz pan Józef Rościszewski.

Wiosną 1925 roku ksiądz biskup Antoni Julian Nowowiejski rozpoczął budowę nowego, dwupiętrowego gmachu Biblioteki i Archiwum Diecezjalnego. Dnia 14 sierpnia 1926 roku księgozbiór katedralny przewieziono do nowego gmachu biblioteki seminarium diecezjalnego.

Poświęcenie i otwarcie nowego obiektu miało miejsce 23 kwietnia 1928 roku. Nad wejściem do Biblioteki umieszczono napis z pism świętego Paulina z Noli: "SI QVEM SANCTA TENTET MEDITANDI IN LEGE VOLUNTAS HIC POTERIT SACRIS INTENDERE LIBRIS"

Do nowego gmachu włączono księgozbiór katedralny, księgozbiór po księdzu Andrzeju Sękusie z Krasnosielca (+1925) i część księgozbioru karmelitańskiego z Trutowa (zawierał między innymi dwa egzemplarze mszału płockiego z 1520 roku). W roku 1928 dołączono około 1,5 tys. książek biblioteki poreformackiej ze Szczawina oraz księgozbiór prałata Tomasza Kowalewskiego (+1927). Rok później do Biblioteki Seminaryjnej zostały dołączone resztki księgozbioru biblioteki kapitulnej, seminaryjnej, jezuickiej i benedyktyńskiej w Pułtusku, a także książki po księżach: Wacławie Gieryszewskim, prałacie Piotrze Bornińskim, Stanisławie Kawczyńskim oraz 1,5 tys. dzieł po księdzu Władysławie Mąkowskim. Biblioteka Seminaryjna liczyła około 40 tys. tomów, w tym z 448 inkunabułów, najstarszy z inkunabułów pochodził z 1465 roku.

Czas drugiej wojny światowej przyniósł ogromne straty dla dóbr kultury Polski. Dnia 9 grudnia 1939 roku Seminarium i Biblioteka zostały zajęte przez hitlerowców. Rękopisy i inkunabuły Biblioteki Seminaryjnej zostały wiosną 1941 roku wywiezione do Królewca.

Po zakończeniu wojny Biblioteka powoli zaczęła odbudowywać swoje zbiory. Pięknym gestem dla Biblioteki była darowizna 2000 starodruków ze zbiorów Biblioteki Wyższego Seminarium w Sandomierzu.

W latach pięćdziesiątych do Biblioteki trafiła część księgozbioru ks. prof. Umińskiego, a także zbiór bp. Tadeusza Zakrzewskiego, a wśród nich starodruk bp. Stanisława Łubieńskiego "Opera posthuma". W następnych latach do zbiorów Biblioteki trafiły księgozbiory: bpa Piotra Dudźa, bpa Bogdana Sikorskiego i bpa Jana Wosińskiego, z których każdy liczył około 1000 tomów. Dzięki troskliwej opiece ks. T. Żebrowskiego zasób Biblioteki systematycznie wzrastał.

Dziś księgozbiór Biblioteki Seminaryjnej zawiera ponad 120 tysięcy pozycji książkowych i czasopism. Wśród cennych pozycji naszej Biblioteki można wymienić wiele słowników i encyklopedii m.in. Encyklopedia Britannica , Encyklopedia Giuridica, Encyklopedia Kościelna, Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, a także P.LAROUSSE Grand Dictionnaire Uniwersel, oraz Squrces Chretiennes. Biblioteka posiada także Polskie Archiwum Biograficzne na mikrofilmach.

Szczególnie intensywny proces zabezpieczania starodruków Biblioteki ma miejsce w ostatnich latach. W ciągu ostatnich pięciu lat zakonserwowano czternaście starodruków. Najważniejsze z nich to; kodeks pergaminowy "Prorocy Mniejsi" oraz wszystkie trzy wydania Biblii szesnastowiecznych ,tj. " Biblia Leopolity" wydana w 1561 roku, "Biblia Brzeska" z 1563 roku oraz "Biblia Wujka" wydana w 1599 roku.

W ostatnim czasie jest przeprowadzana modernizacja Biblioteki. W roku 2000 została wyposażona w regały przesuwne sala do przechowywania starodruków. Wyposażenie tej sali spełnia standardy zabezpieczeń starodruków. Biblioteka posiada także pracownię komputerową ,w której sporządzany jest komputerowy katalog zbiorów bibliotecznych. Na początku lat 60-tych rozpoczął się proces mikrofilmowania najstarszych zasobów archiwum.

Najnowszym wydarzeniem z życia Biblioteki był wrnisaż, jaki odbył się 20 XII 2001 r. Zaprezentowano wówczas trzy spośród najcenniejszych zabytków, które zostały w ostatnim czasie poddane konserwacji. Były to: kodeks płocki "Commentari super prophetas maiores et minores" oraz inkunabuły "Sermones de laudibus sanctorum" i "Compendium iuris canonici".

Kodeks pochodzi z przełomu XIII i XIV w. z terenu północnych Włoch lub południowej Francji. Prawdopodobnie został przywieziony do Płocka przez Stefana Wilka, późniejszego kanonika. Rękopis zawiera fragmenty Pisma Świętego Starego Testamentu. Każda karta posiada tekst rozpoczynający się wielką literą z glossą marginalną i intermarginalną. Każdą księgę rozpoczyna złocona miniatura w inicjale. Wszystkie miniatury są wykonane przez jednego mistrza i charakteryzują się wysokim poziomem artystycznym.

Kolejne z odnowionych dziel zostało wydane najprawdopodobniej w Strassburgu w 1486 r. Inkunabuł "Sermones de laudibus sanctorum" zawiera kazania na święta w roku kościelnym. W XVI w. księga znajdowała się w posiadaniu proboszcza Jadamowa Wojciecha Okręglickiego. W następnym stuleciu znalazła się w posiadaniu Bernardynów w Kazimierzu Biskupim koło Konina. Do zbiorów Biblioteki Seminaryjnej trafiła w latach 1947 - 1948 wraz z innymi starodrukami przywiezionymi z Sandomierza. Ciekawą rzeczą jest , że w Polsce znajduje się 13 egzemplarzy tego inkunabułu. Dzieło liczy 292 karty wykonane z papieru ręcznie czerpanego. Tekst pisany w języku łacińskim, ustawiony jest w dwóch kolumnach.

Inkunabuł "Compendium iuris canonici" wydany w Strassburgu w 1499 r. zawiera wyjaśnienie zagadnień z prawa kanonicznego. Dzieło zostało nabyte w antykwariacie w Bydgoszczy w latach 60. Obecnie w Polsce jest 9 egzemplarzy tego inkunabułu. Tekst pisany na papierze czerpanym, ułożony jest w dwóch kolumnach. Te trzy cenne księgi odnowiono w Pracowni Konserwatorskiej Biblioteki Głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Biblioteka oprócz czytelni ogólnej i czasopism, posiada także czytelnię filozoficzną i teologiczną. Z Księgozbioru korzystają księża profesorowie, klerycy Seminarium, katecheci a także studenci uczelni świeckich z całego kraju.

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym serwisie, dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies.